تلاش هزار ساله ایران در توسعه حرم امام حسین (ع)


حرم امام حسین

تهران (پانا) – نقش ایرانیان در تهیه مواد اولیه ساخت و تزئین حرم امام حسین (ع) بی نظیر است. حاکمان ایرانی در طول تاریخ هدایای باشکوهی در این مکان مقدس قرار داده اند.

معروف است که «مختار بن ابوعبید ثقفی» اولین بنا را بر حرم سیدالشهدا (ع) ساخت. پس از قیامش در شعبان سال ۶۵ هجری قمری دستور ساختن بنای مشابهی بر قبر مطهر امام حسین (ع) داد و در کنار آن مسجدی بنا کرد. این بنا با آجر و بتون ساخته شده و تا مدت ها با توجه به ماهیت تصویر حفظ شده و در اطراف آن خانه هایی برای استراحت و استراحت زائران ساخته شده است.

ظاهراً این روند با تغییراتی تا زمان خلافت «هارون عباسی» در حدود سال ۱۷۵ هجری قمری ادامه داشت. در این سال حاکم ظالم عباسی دستور تخریب حرم امام حسین (ع) را صادر کرد. گرچه از این جنایت اطلاع دقیقی در دست نیست، اما علامه مجلسی در کتاب ۴۵ بحارالانوار (ص ۳۹۸) داستانی از مردی به نام یحیی بن مغیره رازی ذکر کرده است که حکایت از این مشکل غم انگیز دارد. یحیی گفت: نزدیک جریر بن عبدالحمید بودیم که مردی از عراق آمد، جریر از وضعیت آن مکان پرسید، آن مرد گفت: من از عراق خارج شدم، زمانی که راشد (هارون عباسی) قبر حسین را ویران کرد. ص) و نیز دستور داد درخت سرو را در نزدیکی آن قطع کنند».

این مشکل مانند نهی از زیارت امام حسین (ع) و آزار شیعیان بود. فاجعه ویرانی معبد به دست متوکل در مرگ هارون و به قدرت رسیدن مأمون و بعدها علت سوگند والی حضرت ثمین الحجج علیه السلام زمانی، سن شیعیان را کاهش می دهد و فرصت بازسازی حرم امام حسین (ع) را پیدا می کنند. این امر در سال ۱۹۳ هجری قمری اتفاق افتاد و بنای ساخته شده در آن زمان در سال ۲۳۲ هجری قمری ساخته شد; در این سال با روی کار آمدن متوکل عباسی و ظلم و خشونت او بر شیعیان، بار دیگر دستور تخریب حرم سیدالشهدا علیه السلام صادر شد و این بار خلیفه جائر دستور شخم زدن معبد را صادر کرد. دانه ای در آن بکارید

طبری این گزارش را در کتاب نهم تاریخ خود (ص ۱۸۵) ذیل آثار سال ۲۳۶ هجری قمری آورده است. تخریب حرم حسینی در زمان متوکل عباسی یکی از تلخ ترین حوادث تاریخ تشیع به شمار می رود. متوکل به زودی به دست پسرش «منتصر» کشته شد و خلافت عباسی بلافاصله سقوط کرد. در زمان منتصر برای بازسازی مقبره سیدالشهداء علیه السلام تلاش شد، در نهایت بنای کوتاه با مشکلات فراوان از نظر استحکام یافت شد و در سال ۲۷۳ هجری قمری به بعد سقوط کرد. مدتی مقبره شهید کربلا بدون ساختمان خاصی بود.

ورود ایرانیان به معابد سازی در آغاز گسترش تشیع در ایران و دلبستگی مردم طبرستان و دیلمان به مذهب تشیع، علویان فرصتی یافتند تا اولین حکومت شیعی را در این امر تأسیس کنند. منطقه بعدها «حسن بن قاسم»، «داعی کبیر» یکی از سران علویان طبرستان با کمک مردم آن منطقه تصمیم گرفتند خانه خوبی بر معبد ابا بسازند. آپا… (ع). ساخت این بنا در حدود سال ۲۷۹ هجری قمری آغاز شد و برای اولین بار ایرانیان در ساخت معبد سیدالشهداء (ع) پیشتاز شدند.

داعی کبیر علاوه بر ساختن حرم، برای استحکام کربلا، دور آن را دیوار کشید و نگهبان بناهای نزدیک حرم سیدالشهدا (ع) و به این وسیله کربلا بود. تبدیل به یک شهر کوچک شد این وضعیت تا سال ۳۷۱ هجری قمری یعنی تقریباً ۱۰۰ سال بعد باقی ماند و با از بین رفتن محدودیت های قبلی، کربلا هر روز پذیرای بازدیدکنندگان بیشتری شد و البته خانه ای که برای معبد ساخته شده بود. دیگر حق پذیرش آن را ندارد. بازدیدکنندگان و بازدیدکنندگان هیجان زده

عضدالدوله و بنای تاریخی حرم حسینی. با روی کار آمدن آل بویه، خاندان ایرانی و شیعه و نفوذ آنها در غرب ایران و عراق، اوضاع برای شیعیان تغییر کرد. برای اولین بار مراسم تشییع شهدا به صورت علنی برگزار شد و روز عاشورا تعطیل رسمی بود. البته این سنت با بسیاری دیگر از شیعیان در کربلا همراه بود و بناهای بزرگی برای این منظور انجام شد.

در سال ۳۷۱ هجری قمری عضدالدوله دیلمی مقتدرترین حاکم آل بویه که دو شهر شیراز و بغداد را پایتخت خود ساخت، هنگام زیارت حرم امام حسین (ع)، دستور ساختن خانه بزرگ برای او زیارتگاه بزرگی است که بسیاری از زائران و شیفتگان سیدالشهدا (ع) می توانند به آن زیارت کنند. برای اولین بار موقوفه ای به این کار اختصاص یافت و مردم نیز برای ساخت معبد با هم همکاری کردند. عضدالدوله پس از پی ریزی اولین بنا دستور ساخت بنایی زیبا از عاج را برای حرم سیدالشهدا (ع) داد.

ایرانیان کار بی نظیری در تهیه مواد اولیه ساخت و تزئین حرم امام حسین انجام دادند. پس از اتمام کار، فرمانروایان ایرانی زیباترین اشیاء را به این مکان مقدس فرستادند. شمع های رشته ای، شمعدان های نفیس و قرآن های سروده شده توسط شاعران معروف. عضدالدوله دستور داد مسجدی زیبا در ضلع غربی حرم بسازند. به این ترتیب حرم امام حسین (ع) به خوبی ساخته شد. این بنا زیربنای توسعه های بعدی معبد حسینی بوده است. البته در دهه ها و قرون بعدی اصلاحاتی صورت گرفت. چنانکه «حسن بن سهلان رامهرمزی» وزیر و دانشمند ایرانی آل بویه در سال ۴۱۲ ه. مدتی قبل از ساخت آن، بخش‌هایی از معبد در آتش سوخت و ابن سهلان در حین احیای قسمت‌های آسیب‌دیده، دستور بازسازی ستون معبد را داد و اطراف آن را دیوار کشید. بنابراین، برای اولین بار حیاط معبد به مناطق مجاور تقسیم شد. این بهبودها و بهینه سازی ها در فصل های بعدی نیز ادامه یافت.

در زمان آل جلایر، فرمانروایان غرب ایران نیز مدتی به ویژه در زمان سلطنت اویس بن حسن جلایر در سال ۷۶۷ هجری قمری بر عراق حکومت کردند و در بناهای جدید حرم امام حسین (ع) را بدست آوردند. تزیینات و برای اولین بار ایوانی برای حرم حسین ساختند و وسعت حرم منوره را افزایش دادند تا زائران بتوانند در اطراف حرم قدم بزنند.

نقش ایرانیان در پیشرفت روزگاران بعد، یکی از مهم‌ترین دوره‌های توسعه کمی و کیفی حرم سیدالشهداء (ع) در دوران صفویه رخ داد. سنگ بنای این توسعه را شاه اسماعیل اول در سال ۹۱۴ هجری قمری با فتح بغداد گذاشت. از این زمان تا دوره قاجار، حرم امام حسین (ع) مظهر عشق و وفاداری ایرانیان بود. شیفتگان فرصت را مغتنم شمرده و با تزیین معبد و ایجاد زیرساخت های مناسب برای زیارت این مکان مقدس، این عشق الهی را ابراز می کنند. در دوره صفویه حرم سیدالشهدا (ع) چندین بار با آثار هنری هنرمندان ایرانی تزیین شد و حرم با کیفیت خوبی مرمت و بازسازی شد. در طول مسیر، نمای داخلی و خارجی معبد را در بسیاری از نقاط با کاشی های زیبای ایرانی پوشانده بودند. در دوره افشاریه مرمت های زیادی صورت گرفت که نتیجه آن افزایش وسعت صحن و رواق های معبد بود.

در اوایل دوره قاجار، حرم امام حسین (ع) با کار ایرانیان تزیین شد و پس از تخریب بخشهایی از این حرم توسط وهابیان در سال ۱۲۱۶ هجری قمری، بناهای بسیاری توسط مردم ساخته شد. ایرانیان مذهبی و مسجد جدید شش گوشه برای حرم سیدالشهدا ساخته شد. الف) ایجاد شد. راهی است که تا روزگار ما، به ویژه پس از سقوط رژیم بعث عراق، با علاقه و سرعت ادامه یافته است.

منبع: روزنامه خراسان